Cờ úp là biến thể của cờ tướng, trong đó mọi quân trừ Tướng đều bị úp và xáo trộn vị trí, chỉ lộ mặt sau nước đi đầu tiên. Luật di chuyển giống cờ tướng, chỉ thêm một quy tắc: quân úp đi theo vị trí nó đang đứng, lật rồi mới đi theo đúng tên quân. Bài này hướng dẫn cách xếp bàn, luật lật quân và cách đi từng quân.
Cờ úp khác cờ tướng ở đâu
Bàn cờ, quân cờ và cách ăn quân đều lấy từ cờ tướng: bàn 9 cột 10 hàng có sông ở giữa và cung tướng ở hai đầu; mỗi bên 16 quân gồm 1 Tướng, 2 Sĩ, 2 Tượng, 2 Xe, 2 Pháo, 2 Mã và 5 Tốt. Khác biệt duy nhất là 15 quân ngoài Tướng được úp xuống, trộn ngẫu nhiên rồi đặt vào đúng các vị trí ban đầu của cờ tướng. Vì vậy quân đứng ở chỗ Xe có thể thực chất là Tốt, và ngược lại. Yếu tố may rủi này khiến người mới có cơ hội thắng người chơi lâu năm hơn so với cờ tướng thường.
Cách xếp bàn cờ úp
- Đặt Tướng ngửa ở giữa hàng cuối mỗi bên, đúng như cờ tướng.
- Úp 15 quân còn lại, trộn kỹ, rồi đặt ngẫu nhiên vào 15 ô trống:
- 8 quân ở hàng cuối, hai bên Tướng (vị trí Sĩ, Tượng, Mã, Xe).
- 2 quân ở hàng thứ ba (vị trí Pháo).
- 5 quân ở hàng thứ tư, cách nhau một ô (vị trí Tốt).
- Hai bên chọn người đi trước (thường là bên Đỏ).
Khi chơi online, hệ thống tự trộn và xếp; bạn chỉ thấy các quân úp và Tướng của cả hai bên.
Luật lật quân
- Quân úp đi nước đầu tiên theo luật của vị trí nó đang đứng. Quân úp ở ô Sĩ phải đi chéo một ô như Sĩ; quân úp ở ô Mã phải đi chữ L như Mã; quân úp ở ô Tốt đi thẳng một ô.
- Ngay sau nước đi đó, quân được lật ngửa. Từ đây nó đi theo đúng tên quân in trên mặt.
- Quân đã lật không bị giới hạn vùng như cờ tướng thường: Sĩ lật ra ngoài cung vẫn đi chéo từng ô khắp bàn; Tượng có thể qua sông; Tốt chưa qua sông vẫn chỉ đi thẳng.
- Ăn quân úp của đối phương thì quân bị ăn được lật lên để hai bên biết đó là gì, rồi bỏ ra ngoài.
Điểm dễ nhầm nhất: nước đi đầu tiên phải hợp lệ theo vị trí, kể cả khi bạn đã đoán được quân đó là gì. Không được đi trước rồi lật, phải lật sau khi đi.
Nước đi của từng quân sau khi lật
| Quân | Cách đi | Cách ăn |
|---|---|---|
| Tướng | Ngang hoặc dọc 1 ô, chỉ trong cung | Như cách đi |
| Sĩ | Chéo 1 ô (cờ úp: không giới hạn trong cung) | Như cách đi |
| Tượng | Chéo 2 ô, bị cản nếu có quân ở ô chéo giữa | Như cách đi |
| Xe | Ngang hoặc dọc, không giới hạn số ô, không nhảy qua quân | Như cách đi |
| Pháo | Ngang hoặc dọc như Xe | Phải nhảy qua đúng 1 quân (ngòi) rồi ăn quân phía sau |
| Mã | Chữ L (1 thẳng, 1 chéo), bị cản bởi quân sát chân | Như cách đi |
| Tốt | Thẳng 1 ô; qua sông được đi ngang | Như cách đi |
Hai Tướng vẫn không được đối mặt trực tiếp trên cùng cột mà không có quân chắn giữa, giống cờ tướng.
Cách thắng và diễn biến một ván
Ván kết thúc khi một bên chiếu bí Tướng đối phương, hoặc bên đến lượt không còn nước đi hợp lệ. Vì các quân lật dần, thế trận cờ úp đổi rất nhanh: quân “Tốt” ở hàng cuối có thể lật ra là Xe và tấn công ngay. Nhịp chơi thông thường:
- Vài nước đầu: hai bên lật quân ở các vị trí an toàn để biết mình có gì.
- Giữa ván: dùng quân mạnh đã lật (Xe, Pháo) đe dọa các quân úp còn lại của đối phương; đổi quân khi có lợi.
- Cuối ván: dồn quân vây cung; nhớ rằng Sĩ, Tượng đã lật ở ngoài cung có thể tham gia tấn công.
Sai lầm thường gặp
- Lật hết quân càng nhanh càng tốt. Lật một quân ở vị trí xấu có thể giao ngay Xe hoặc Pháo cho đối phương ăn. Chỉ lật khi ô đó không bị đe dọa.
- Quên luật vị trí cho nước đầu. Quân ở ô Pháo mà bạn đi chữ L là phạm luật, hệ thống online sẽ không cho đi.
- Coi thường quân úp của đối phương. Mỗi quân úp có thể là Xe; đừng để Tướng lộ trước một quân úp ở cột giữa.
- Bỏ Sĩ, Tượng đi xa. Trong cờ úp, Sĩ và Tượng đã lật là quân tự do, dùng để phòng thủ cung vẫn hiệu quả.
Cược khi chơi cờ úp online
Một số nền tảng cho phép hai người đặt cược ván cờ úp. Vì yếu tố ngẫu nhiên khi trộn quân lớn, không nên đặt quá 5% số tiền bạn dành cho buổi chơi vào một ván, dù tự tin về trình độ. Nếu bạn thích các trò đối kháng trực tiếp giữa người chơi hơn là với nhà cái, những game như tiến lên Trung Quốc hay rummy Ấn Độ cũng chơi theo cùng cơ chế P2P; các game bài truyền thống khác được tổng hợp trong bài game bài dân gian Việt Nam. Nếu thấy mình cược nhiều hơn dự định, có thể dùng công cụ tự đánh giá của BeGambleAware.
Cờ úp giữ nguyên nước đi của cờ tướng, chỉ thêm luật lật quân theo vị trí. Nắm được luật đó và thói quen lật quân ở ô an toàn là bạn đã đủ để chơi những ván đầu tiên. Xem thêm các hướng dẫn game trí tuệ và game bài tại w88inst.com.